Uppskera, ég þarf að koma öllu í hús fyrir veturinn

Ég er búin að vera á fullu seinustu daga að reyna taka það grænmeti upp úr jörðinni sem ekki þolir frost. Ég er líka búin að vera hugsa um uppskriftir og aðferðir sem ég ætla að nota á uppskeruna þannig að ég hafi matinn minn á hentugu, girnilegu og fjölbreyttu formi í vetur. Ég hef þurrkað heilan helling að jurtum bæði í te og sem krydd. Þannig að það eru meira og minna alltaf bunkar að jurtum á handklæði á borðstofuborðinu mínu. Fyrir utan alla myntu, sitronumellisu og salvíu vendina sem hanga úr loftunum til þurrknar. Í þeim efnum finnst mér ég nokkuð vel byrg. Svo er það sultugerðinn. Ég er svo heppin að ég er komin af miklu sultugerðarfólki og ætum og hef óstjórnlega gaman af því að búa til sultur. Núna eru komnar 2 hillur fullar af sultum í auka ískápinn. Það eru; stilkilsberja-, fífla-, plómu-, brómberja-, rababara- og rósarblaðasulta.  Ég er líka búin að sýra og sjóða svolítið í krukkur. Þar má nefna tómata , tómatsósu, ofnþurrkaðir tómatar, rósarknúppa og rauðrófur. Fyrir utan allt pestóið. Nýjast uppgötuin í pestó hráefni í ár er skjalflétta. Skjaldflétta er fallegt sumarblóm en hún er líka frábrær kryddjurt. Það er gaman að nota blómin í  salat en það er líka hægt að nota blöðin í pestó. Svo hef ég líka safnað fræinum til þurrkunar þar sem þau eru pínu sterk og geta komið í stað pipars.

Svo er allt það sem ég hef fryst niður, en það eru komnar 6 körfur af mat í frystikistunna. Það hefur mest megnis verið grænmeti sem ég hef létt soði og sett í poka Þar má nefna eitthvað sem kallast beðju/silfurblaðka á íslensku en á ensku swiss chard og dönsku bladbede. Það er grænmeti sem ég nota á svipaðan hátt og spinat er bara með svolítið þykkum stöngli. Svo er ég búin að frysta maís, baunir, blómkál, brokolí, kryddjurtir og vorlauk. Ég er líka með heilmikið af rababara og berjum í pokum. Kryddjurtirnar sumar hef ég sett í múffu form með góðri ólíuvuolíu og fryst svo þær eru tilbúnar tíl notkunar strax úr frystinum.

Lauk og hvítlauk þurrka ég vel og enn sem komið er geymi ég í taupokum og þurrum stað. Seinna meir sét ég þá örugglega ísskáp þegar líður á veturinn. Ég komst nefnilega að  því síðasta haust að þeir eiga það til að mygla og verða holir að innan. Því tími ég ekki.

 Enn sem komið er hef ég nóg pláss í ískápnum fyrir kartöflur og rófur. Annars fara þær í frauðkassa í frostfría kalda geymslu. Ég er reyndar ekki búin að taka allar kartöflurnar upp. Tunnu kartöflurnar eru enn úti en það eru heldur ekki búið að koma alvarlegt næturfrost hér í Danmörkinni. En síðast og ekki sísta geymslu aðferðin mín fyrir vetrarforðann er að nota frauðkassa með sandi. T.d fyrir rótar grænmeti og geyma þá svo í kaldri geymslu. Ég er svo heppin að í vinnunni minni hef ég aðgang að frauðkössum sem annars væri hent og þá fylli ég að sandi og stíng rauðrófum og gulrótum í. Það eru þó enn slatti að þeim úti í garði þar sem þær þola það. Svo eru líka kál, blaðlaukur og ætifífill( jordskok á dönsku) enn úti. Grænmeti sem þolir vel frost og snjó, sérstaklega grænkálið.
Þetta er mikill vinna en afskaplega skemmtileg

Ertu þreytt(ur) á að slá?

En þarftu þess? Hvað er í garðinum þínum? Gras,tré,runnar, blómabeð og grindverk? Hvers vegna er akkúrat þetta í þínum garði? Ákvaðst þú það sjálf(ur)?

Afhverju gras í garðinn? Sem dæmi um hvernig notkun grasflata hefur breyst í gegnum tíðina má nefna að þegar Reykjavík varð kaupstaður árið 1786 voru grasflatir og tún alls ekki notaðar sem skraut heldur var heyjað fyrir húsdýr á bænum eða nýtt til beitar. Einnig tíðkaðist í miklum mæli að halda kálgarða, mun meiri mæli en gert er við einka hús í dag.

Til þess að setja þetta í samhengi getum við tekið Grafarvog sem dæmi en þar eru 6216 heimili, þar af eru 3108 rað- og einbýlishús. Meðal garður við rað-og einbýlishús er 600 fm². Ef við áætlum að a.m.k helmingurinn af hverjum garði sé bara gras gerir það  932400 fm² , það eru hvorki meira né minna en 115 fótboltavellir.

Hin almenna notkun á grasflöt í dag er til leiks og fyrir gæludýr en flestir gera lítið annað en að horfa á það og bísnast kannski smávegis yfir að þurfa að slá það.

En hvers vegna er grasið þarna? Oftast bara vegna þess að það var einfaldasta lausnin fyrir byggingaverktakann sem þarf að skila af sér húsi í ákveðnu standi. Kannski er þetta bara hefð og vani. Við Íslendingar lítum líka mikið til Bandaríkjamanna á mörgum sviðum mannlífsins og einnig hvað varðar landslagsarkítektúr. Þar í landi er óhemju mikið af stórum grasflötum.

Vistvænni lausn: Það má alveg hafa ýmislegt annað í garðinum. Af hverju ekki að rækta sínar eigin gulrætur og eiga eitthvað fram á veturinn og þurfa þá ekki að kaupa erlendar gulrætur? Það hlýtur að vera vistvænna. Það er nóg að hugsa útí olíuna sem fer í að flytja grænmeti til landsins, stysta vegalengdin er alltaf að sækja eigið grænmeti í garðinn.

Matjurtagarður vs grasflöt: Ég giska á að það fari að minnsta kosti 5000 kr í bensín á sláttuvél yfir sumarið og svo þarftu að eiga sláttuvél sem kostar á bilinu 20000-169000 kr.

Góð grasflöt þarf: góðan jarðveg, að vera slétt, vera með rétt hlutfall af réttu grastegundum, áburð og þarf að vera slegin reglulega.  Almennilegt viðhald grasflatar er ekki til staðar í öllum görðum og þessvegna kannski spurning hvort matjurtagarður væri  heppilegri.

Í matjurtagarð þarf: góðan jarðveg, næringarríkan og rakaheldinn. Hann þarf að innihalda lífrænt efni í moltu formi ( sjá grein svarta gullið Í boði náttúru vorblaðið 2014). Svo þarf göngustíga í matjurtagarðinn. Það þarf líka að stinga garðinn upp, sá fræjum eða kaupa plöntur og planta þeim. Vökva ef rignir ekki. Bera á og reyta illgresi. Svona um það bil jafn mikil vinna og við grasflötina en launin eru ríkuleg uppskera af grænmeti, salati, berjum eða hverju því sem sáð var til.

Ræktunargleðin, nautnin og ánægjan: Því ekki að nýta lóðina í ræktun matjurta? Það gildir líka um blokkar lóðir. Í staði þess að eyða tíma og bensíni í að slá, væri þá ekki sniðugra að nýta tímann, plássið og peningana í að rækta sér til gagns og gamans.

T.d í stað 100 fm² grasflatar að hafa 100 fm² matjurtagarð. Hægt væri að rækta klettasalat ,radísur, salat , rauðrófur, rófur, kál, gulrætur, spínat, fennel, sellerí, kartöflur og kryddjurtir eins og myntu, dill, steinselju,rósmarín, skessujurt, hjartafró, graslauk, estragon, timían og salvíu. Ekki má gleyma berjarunnum og rabarbara. Af 100 fm² er hægt að uppskera 20-40 salathausa, 450 gulrætur, 600 kartöflur, 15 blómkáls hausa og 20 brokkóí hausa. Kryddjurtir fyrir allt sumarið og kannski eitthvað af vetrinum ef þú frystir eða þurrkar þær. Væri þú ekki frekar til í það en að slá?

Það væri líka hægt að útfæra garðinn sinn þannig að það væri ekkert gras, bara tré, runnar, stígar, stétt, pallur, blóm og matjurtir. Eða það lítið af grasi að það væri hægt að slá það með handsláttuvél og fá ókeypis hreyfingu í kaupbæti. Manstu hljóðið í handsláttuvélunum og lyktina af nýslegnu grasi? Svolítið notalegra en hávaðinn af þeim vélknúnu og fnykurinn af bensíninu.

Ef þú býrð í einbýlishúsi ræður þú allveg þínum eigin garði. Það getur ekki verið að það þurfi allt þetta gras við fjölbýlishúsin og það eru örugglega hægt að finna áhugasama nágranna til að standa saman í að gera það sem gera þarf til þess að breytta því.

Engar af tölunum í þessum pistli skal taka 100% bókstaflega. Hvorki tölfræði úr Grafarvogi eða uppskeru af mat.

Góða matjurtagarðs ræktunarskemmtun.